پنجشنبه ۱۳۹۶/۵/۲۶
آخرین به روزرسانی : ۱۳۹۶/۰۵/۲۵
خبرنامه
کانال دکتر هلاکویی
به کانال دکتر فرهنگ هلاکویی و انتشارات باهدف وارد شوید و هر روز مطالب خواندنی ما را دنبال کنید.
برنامه امروز
برنامه صبحی دیگر
برنامه صبحی دیگر
برنامه صبحی دیگر
کانال مدیریت رفتار
بنا به درخواست شما هموطنان عزیز کانال تلگرامی مدیریت خشم،ترس،افسردگی،استرس دکتر هلاکویی راه اندازی شد.
انتشارات باهدف
انتشارات باهدف
معرفی انتشارات
معرفی مجموعه کتابهای انتشارات باهدف در برنامه صبحی دیگر از شبکه آموزش(کانال 7 صدا و سیما)- 18 بهمن 1394

چگونه افكار منفي نسبت به ظاهر خود را برطرف كنيم؟

در نظر داشتن روند طبيعي:

 بسياري از تغييرات بوجود آمده جزو روندهاي طبيعي هستند و دير يا زود در همة افراد رخ مي‌دهد. همچنين بسياري از آنها كه نامطلوب به نظر مي‌رسند، موقت و گذرا بوده، يا قابل بهبود و برطرف شدن هستند (نظير متناسب شدن اندامها تا اواخر بلوغ، برطرف شدن و يا قابل درمان بودن جوش صورت و ...).

 

ادامه مطلب...

چگونه با غم از دست دادن مادر کنار بیاییم؟


هر چند که برای بسیاری از مصیبتها و غم و اندوهها، زمان، بهترین التیام دهنده است اما این مساله در مورد همه فقدانها صدق نمی کند بلکه در برابر برخی از مصیبتها و داغدیدگی ها باید یادگرفت که چگونه با این شرایط سازگاری پیدا کرده و آن را بپذیریم. غم از دست دادن مادر یکی از همین رنجهاست که گذر زمان در آن موثر نیست. از دست دادن مادر یک اتفاق غیر قابل تصور است که در افراد داغدیده یا سوگوار , دامنه گسترده ای از رفتارهای گوناگون را می تواند ایجاد کند. گرچه این رفتارها ممکن است واکنش های طبیعی در هنگام غم از دست دادن مادر باشد، ولی بین رفتار افراد مختلف تفاوت بسیار وجود دارد.
شمع مادر کسی‌ است‌ که‌ از نخستین‌ لحظه‌ حیات‌ تا دم‌ مرگ‌ نه تنها هرگز از بردن‌ نامش‌ خسته‌ نمی‌شویم‌، بلکه‌ به هنگام‌ تلخ‌ترین‌ غم‌ها و زیباترین‌ شادی‌ها نیز، از نفس‌ گرم‌ و دلنواز او و از یاد معصوم‌ و مقدسش‌ استمداد می‌جوییم‌. مادر سرچشمه‌ فداکاری‌ و صفا و در یک‌ کلمه‌، نمونه‌ یک شاهکار خداوندی‌ است‌. مادر، بزرگ‌ترین‌ عطیه‌ پروردگار است‌. می‌گویند وقتی‌ خداوند خواست‌ بزرگ‌ترین‌ شاهکار خلقت‌ را به‌وجود آورد‌، مادر را آفرید. با تمام این اوصاف و با تمام عشقی که نسبت به مادر داریم، بهار وجود او نیز مانند هر موجود زنده دیگر خزانی دارد و به طور قطع موهبتی نیست که ابدی بوده و همواره در کنار ما بماند. عاقبت روزی فراخواهد رسید که او ما را ترک کند و ما از موهبت دیدن روی او محروم خواهیم ماند. در این مقاله سعی بر آن داریم تا نکاتی هر چند خلاصه، را در اختیار کاربرانی قرار دهیم که از غم فقدان مادر رنج می برند. البته قبل از هر چیز باید گفت در انجام مراحل زیر رعایت ترتیب الزامی نیست. زیرا هیچ دو نفری به روش مشابه با این مشکل کنار نمی آیند.
سوگواری با ما چه کار می‌کند؟ از دست‌دادن یا فقدان یک عزیز می‌تواند بر همه حوزه‌های ذهن و رفتار ما تاثیر بگذارد؛ یعنی هم احساسات، هم افکار، هم رفتار و حتی فلسفه زندگی ما را تغییر دهد. این تغییرات عبارتند از: - احساسات: شاید خیلی‌ها فکر کنند که سوگواری تنها یعنی احساس تنها ماندن. اما روان‌شناسانی که ذهن سوگواران را کاویده‌اند، می‌دانند که احساسات دیگری مانند خشم در این مساله می تواند دخیل باشد. مادر کسی‌ است‌ که‌ از نخستین‌ لحظه‌ حیات‌ تا دم‌ مرگ‌ نه تنها هرگز از بردن‌ نامش‌ خسته‌ نمی‌شویم‌، بلکه‌ به هنگام‌ تلخ‌ترین‌ غم‌ها و زیباترین‌ شادی‌ها نیز، از نفس‌ گرم‌ و دلنواز او و از یاد معصوم‌ و مقدسش‌ استمداد می‌جوییم‌ غیر از احساس غمگینی و خشم‌، شما نمی‌دانید که تاب تحمل این از دست‌دادن بزرگ را دارید یا نه؛ به همین خاطر مضطرب می‌شوید. - افکار: آنچه که در ذهن افراد سوگوار که در گوشه مجلس ختم نشسته‌اند، فکر‌هایی است که همه و همه در حول و حوش فرد از دست رفته می‌چرخد. اولین نوع این افکار که زودتر از همه بعد از شنیدن مرگ عزیز به ذهنمان می‌رسد ناباوری است؛ یعنی ما اصلا باورمان نمی‌شود که او را از دست داده باشیم. خیلی سخت است که خانه‌ای که همیشه مادرمان در آن حضور داشته را حالا خالی ببینیم؛ خالی بودنی که معنایش این است که ما یک حامی‌ عاطفی و یک برطرف‌کننده نیازهایمان را از دست داده‌ایم. و علاوه بر تمام این احساسات، ممکن است ذهنتان برای مدت زیادی تحت فرمانروایی بلامنازع «فکر به عزیز از دست رفته» قرار بگیرد؛ یعنی حجم زیادی از فکرتان همین باشد. البته برای کوتاه‌مدت همه این افکار در دوره سوگواری طبیعی است. - رفتار: غیر از خواب، خورد و خوراک سوگوار نیز به هم می‌ریزد. شاید تصورتان این است که همه سوگوارها بی‌اشتها هستند. نه! بعضی‌ها حتی پرخورتر از معمول می‌شوند و این برای خودشان هم عجیب است. ممکن است شما به اطرافیان و کارهایتان بی‌تفاوت شوید و حوصله هیچ کاری نداشته باشید و از همه متداول‌تر اینکه گریه ‌کنید. به این بهانه که مرد نباید گریه کند یا اینکه باید صبور بود، جلوی این واکنش طبیعی و سودمند را نگیرید. اگر جلوی دیگران سخت است، در تنهایی گریه کنید.

ادامه مطلب...

استرس چه بلایی سر شما می آورد؟؟ (بخشی از آنچه استرس سر شما می آورد را میخوانیم)

گرفتگی عضلات

وقتی استرس دارید، بدن تان به منیزیم احتیاج دارد تا به شل شدن عضلات کمک کند. اگر شما به صورت مداوم استرس دارید، میزان منیزیم بدن تان کم می شود و در نتیجه دچار گرفتگی عضلات خواهید شد. برعکس، وقتی آرامش تان را حفظ کنید، گرفتگی عضلات تان کمتر خواهدشد و یا از بین خواهدرفت.

ادامه مطلب...

شرح بیماری

استرس‌ عبارت‌ است‌ از واکنشهای‌ فیزیکی‌، ذهنی‌ و عاطفی‌ که‌ در نتیجه‌ تغییرات‌ و نیازهای‌ زندگی‌ فرد، تجربه‌ می‌شوند. تغییرات‌ می‌توانند بزرگ‌ یا کوچک‌ باشند. پاسخ‌ افراد به‌ تغییرات‌ زندگی‌ متفاوت‌ است‌. استرس‌ مثبت‌ می‌تواند یک‌ انگیزش‌ دهنده‌ باشد در حالی‌ که‌ استرس‌ منفی‌ می‌تواند در زمانی‌ که‌ این‌ تغییرات‌ و نیازها، فرد را شکست‌ می‌دهند، ایجاد شود.

علایم‌ شایع‌

  • فیزیکی‌: گرفتگی‌ عضلانی‌، سردرد ، درد قفسه‌ سینه‌ ، ناراحتی‌ معده‌ ، اسهال‌ یا یبوست‌، افزایش‌ ضربان‌ قلب‌ ، دستهای‌ سرد و مرطوب‌، خستگی‌ ، تعریق‌ شدید، بثورات ‌، تنفس‌ سریع‌، لرز، تیک‌، تحریک‌پذیری‌، کم‌اشتهایی‌ یا بی‌اشتهایی‌، ضعف‌، احساس‌ خستگی‌، گیجی‌.

 

  • عاطفی‌: عصبانیت‌، اعتماد به‌ نفس‌ پایین‌، افسردگی‌ ، بی‌تفاوتی‌، تحریک‌پذیری‌، ترس‌ و پاسخهای‌ هراسی‌، اشکال‌ در تمرکز، احساس‌ گناهکاری‌، نگرانی‌، بی‌قراری‌، اضطراب‌و وحشت‌.
  • رفتاری‌: سوءمصرف‌ الکل‌ یا مواد مخدر، افزایش‌ مصرف‌ سیگار، اختلالات‌ خواب‌ ، پرخوری‌، کاهش‌ حافظه‌ و منگی‌.

علل‌

  • بدن‌ در یک‌ موقعیت‌ پراسترس‌ با افزایش‌ تولید هورمونهای‌ خاصی‌ جواب‌ می‌دهد که‌ باعث‌ تغییراتی‌ در ضربان‌ قلب‌، فشار خون‌ ، متابولیسم‌ و فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری فیزیکی‌ می‌گردد.

عوامل‌ افزایش‌ دهنده‌ خطر

  • تغییر در شیوه‌ زندگی‌ و اختلال‌ در امور روزمره‌ طبیعی‌ شخص‌ که‌ می‌تواند استرس‌ ایجاد کند. برخی‌ از علل‌ شایع‌ استرس‌ عبارتند از:

 

  • مرگ‌ اخیر فرد مورد علاقه‌ (همسر، کودک‌، دوست‌)
  • از دست‌ دادن‌ هر چیزی‌ که‌ برای‌ فرد ارزشمند باشد.
  • آسیب‌ها یا بیماری‌های‌ شدید
  • اخراج‌ شدن‌ یا تغییر شغل‌
  • نقل‌ مکان‌ کردن‌ به‌ یک‌ شهر یا استان‌ جدید
  • مشکلات‌ جنسی‌ بین‌ فرد و شریک‌ جنسی‌ او
  • ورشکستگی‌ مالی‌ یا مقروض‌ شدن‌ شدید مثلاً به‌ خاطر خرید یک‌ خانه‌ جدید
  • تعارض‌ مدام‌ بین‌ فرد و یکی‌ از اعضای‌ خانواده‌ ، دوست‌ نزدیک‌ یا همکار
  • خستگی‌ دایمی‌ ناشی‌ از استراحت‌، خواب‌ یا تفریح‌ ناکافی‌

پیشگیری‌

  • برای‌ کمک‌ به‌ پیشگیری‌ از استرس‌ منفی‌، به‌ آن‌ دسته‌ از امور زندگی‌ بپردازید که‌ می‌توانید از عهده‌ آنها برآیید.
  • از آنجا که‌ همیشه‌ نمی‌توان‌ جلوی‌ استرس‌ را گرفت‌، روش‌هایی‌ را یاد بگیرید که‌ برای‌ حفاظت‌ از سلامت‌ ذهنی‌ و فیزیکی‌ خود، سازگار شوید. با مطالعه‌ مقالات‌ و کتب‌، در مورد استرس‌ به‌ خود آموزش‌ دهید.

عوارض‌ احتمالی‌

  • استرس‌ مزمن‌ می‌تواند در بسیاری‌ از مشکلات‌ مربوط‌ به‌ سلامت‌ شامل‌ حوادث‌، آرتریت‌ ، آسم‌ ، سرطان ‌، سرماخوردگی‌ ، کولیت‌ ، دیابت‌ ، اختلالات‌ غدد درون‌ریز ، خستگی‌، سردرد، کمردرد، مشکلات‌ گوارشی‌، اختلالات‌ پوستی‌، بیماری‌ قلبی‌، فشار خون‌ بالا، بی‌خوابی‌، دردهای‌ عضلانی‌، اختلال‌ کارکرد جنسی‌ و زخم‌ها نقش‌ بازی‌ کند.

درمان‌

آزمون‌های‌ تشخیصی‌ ممکن‌ است‌ شامل‌ موارد زیر باشند:

  • مشاهده‌ علایم‌ توسط‌ خود شما
  • شرح‌ حال‌ طبی‌ و معاینه‌ فیزیکی‌ به‌ وسیله‌ یک‌ پزشک‌ در صورت‌ لزوم‌


برخی‌ از روش‌هایی‌ که‌ به‌ کاهش‌ استرس‌ کمک‌ می‌کنند:

  • یک‌ روش‌ را یاد بگیرید و به‌ طور منظم‌ و در صورت‌ امکان‌ هر روز آن‌ را تمرین‌ کنید. روش‌های‌ بسیاری‌ وجود دارند.
  • به‌ مدت‌ کوتاهی‌ از هر وضعیت‌ پر استرسی‌ که‌ در طول‌ روز به‌ آن‌ برمی‌خورید، دور شوید.
  • یک‌ روش‌ سفت‌ و شل‌کننده‌ عضلات‌ را یاد بگیرید و آن‌ را تمرین‌ کنید.
  • از آوردن‌ مشکلات‌ خود به‌ خانه‌ یا بستر خودداری‌ کنید. در پایان‌ روز، دقایقی‌ را به‌ مرور تک‌تک‌ تجارب‌ کل‌ روز اختصاص‌ دهید بطوری‌ که‌ انگار یک‌ نوار را مجدداً گوش‌ می‌دهید.
  • تمام‌ عواطف‌ منفی‌ را که‌ متحمل‌ شده‌اید (عصبانیت‌، احساس‌ عدم‌ امنیت‌ یا اضطراب‌) از خود برهانید. از کلیه‌ انرژی‌ها یا عواطف‌ خوب‌ (افکار عاشقانه‌، ستایش‌، احساسات‌ خوب‌ در مورد کار یا خودتان‌) لذت‌ ببرید.
  • در مورد کارهای‌ ناتمام‌ تصمیمی‌ اتخاذ کنید و تنش‌ ذهنی‌ یا عضلانی‌ را رها کنید. هم‌اکنون‌ برای‌ یک‌ خواب‌ آرامش‌بخش‌ و بهبود دهنده‌ عواطف‌ آماده‌ هستید.
  • ممکن‌ است‌ به‌ مدت‌ کوتاهی‌ داروی‌ آرام‌بخش‌ یا ضد افسردگی‌ مفید باشد.

چند نکته

  • یک‌ برنامه‌ ورزشی‌ اتخاذ کنید. افرادی‌ که‌ در وضعیت‌ فیزیکی‌ خوبی‌ به‌ سر می‌برند، به‌ احتمال‌ کمتری‌ به‌ عوارض‌ منفی‌ استرس‌ مبتلا می‌شوند.

 

  • یک‌ رژیم‌ غذایی‌ طبیعی‌ و کاملاً متعادل‌ اتخاذ کنید. مکمل‌های‌ ویتامینی‌ ممکن‌ است‌ توصیه‌ شوند.

آثار مثبت و منفی استرس باز کردن گره

به طرف مقصدمان در حركت بودیم تلفن همراه زنگ می زند: كلید منزل ما در ماشین شما جا مانده؟
راه رفته را برمی گردیم تا كلید را به دوستم كه به اصطلاح حواسش پرت شده و كلید آپارتمانش را در ماشین ما جا گذاشته، بدهیم و خانواده ای را كه با دلهره منتظر بازگشت ما هستند، خرسند سازیم.
مسلماً جاماندن كلید موجب فشارهای روانی دیگری نیز بر آن خانواده شده است. همه ما در زندگی خود با اتفاقاتی نظیر این واقعه روبه رو شده ایم و بر اثر چنین اتفاقاتی مضطرب یا هراسان شده و واكنش هایی نظیر عرق سرد، افزایش ضربان قلب، فشار خون، هول شدن، دستپاچه شدن، داد زدن، خشك شدن دهان، درد و سوزش معده و... داشته ایم. حوادث و موقعیت هایی كه پاسخ های مربوط به استرس را سبب می شوند، ویژگی های متفاوتی دارند. بعضی از آنها ناگهانی بروز می كنند و بعضی دیگر به تدریج اثر می بخشند، ولی ظهور ناگهانی مربوط به فشارهای روانی می شود كه عوامل متعددی دارد.
● موقعیت های فشارآفرین
بعضی از این موقعیت ها دوام زیادی دارند. مثل منازعه زن و شوهر و یا حضور در مناطق جنگی و فشارهایی هم هستند كه دوام چندانی ندارند، مثل شركت در یك مسابقه و یا مصاحبه.
شدت ناراحتی تاثیرمستقیمی بر فشارهای روانی (استرس) دارد. اگر بتوانیم وقوع حادثه ای را پیش بینی كنیم، مسلماً فشار روانی كمتری احساس خواهیم كرد. قربانیان سیل و زلزله و حوادثی از این قبیل چون هیچ نفوذ و كنترلی بر موقعیت ندارند، فشار روانی شدیدی را تحمل می كنند. نداشتن اعتماد به نفس، فشار ناشی از شكست را دوچندان می كند. مواجه شدن با یك سانحه ناگهانی سخت تر از مواجه شدن با بحران بلوغ است كه به تدریج رخ می نماید.
● استرس
واكنش های جسمانی به دنبال یك تحریك درونی یا بیرونی(محیطی) را استرس می گویند و به محرك یا عاملی كه استرس را به وجود آورد، عامل استرس زا گفته می شود.
تمام انسان ها روزانه در برابر عوامل استرس زای بسیار قرار می گیرند كه این عوامل با پیشرفت تمدن و صنعتی شدن زندگی روند روبه رشد می گیرند. بسیاری از این محرك ها تحت كنترل ما نیستند؛ مثل میهمانی كه بدون قرار قبلی و به اصطلاح سرزده به دیدارمان می آید، وقتی وسایل پذیرایی نداریم دچار استرس می شویم. همچنین در روبه رو شدن با صحنه سرقت، شنیدن خبر فوت اقوام و اعتیاد نزدیكان و... .
از آنجایی كه تمام محرك های بیرونی قادرند استرس ایجاد كنند، می توان دریافت كه تمامی استرس ها نمی توانند منفی و مضر باشند و فقدان كامل استرس نیز هرگز امكان پذیر نیست، چون انسان موجودی است زنده و موجود زنده نیز در معرض انواع محرك ها قرار دارد و نمی توان محرك های بیرونی او را به طور كامل حذف كرد. آنچه باید سعی در حذف كردن آن كرد، پیامدهای منفی استرس است. غذایی كه در دهان می گذایم بزاقمان را تحریك می كند، صدایی كه می شنویم حس شنوایی ما را تحریك می كند و... این واكنش ها بی شمارند و جسم ما بنابر طبیعت خود واكنش متناسب را نسبت به آنها نشان می دهد؛ واكنش هایی كه جنبه مثبت دارند. روان شناسان اصولاً علاقه مند هستند كه جنبه منفی استرس را بررسی كنند تا از شدت آن بكاهند و از منظر آنان استرس به معنای منفی آن به كار برده می شود. در حالی كه استرس می تواند جنبه های مثبت هم داشته باشد.
آقای ... به تازگی از كار اخراج شده بود كه با خبر وحشتناك اعتیاد پسر نوجوانش در هم ریخت، به طوری كه بر اثر فشار حادثه ها دچار وحشت زدگی شده بود و وقتی شنید كه مردی به سن و سال او بر اثر حمله قلبی درگذشته است، با وجودی كه او را نمی شناخت با خود می پنداشت كه او هم مانند آن مرد در خیابان دچار حمله قلبی می شود و جان می سپارد. روان شناسان می گویند: تركیبی از وقایع فشارآفرین كه به تازگی رخ می دهند و عوامل شخصیتی فرد، فشار روانی را افزایش داده و رویدادی به ظاهر كم اهمیت موجب اضطراب و وحشت زدگی درونی می شود.
شواهدی وجود دارد كه نشان می دهد اوضاع آشفته اجتماعی و فقر نیز به شدت حوادث فشارزای زندگی را افزایش داده، بر سلامت فرد و رفتار وی تاثیر می گذارد.
● واكنش نسبت به استرس
حالات هیجانی خاصی با واكنش های فرد نسبت به استرس همراهند، بعضاً افسردگی و اندوه و گاه نیز تحریك و هیجان شدید و مهمترین حالت های هیجانی بسیار بااهمیت را می توان خشم، ترس و اضطراب نامید.
▪ خشم
پاسخ فوری موجود زنده به استرس و ناكامی، معمولاً خشم است كه به تدریج با حسد و كینه آمیخته شده موجب آسیب رساندن و نابود ساختن شیء یا فرد منبع ناكامی می شود. وقتی به فرهاد خبر دادند كه مادرش در بستر بیماری است با خشم بسیار به طرف اتاق پدرش رفت و لگد محكمی به در اتاق كوبید و به این وسیله پاسخ فوری خود به استرس ناشی از بیماری مادرش را به منبع اصلی تصور خود بیان كرد.
▪ ترس
خطرات به خصوص موجب ظهور ترس می شوند، ادراك خطر معمولاً ترس را برمی انگیزد. روان شناسان معتقدند كه وجود ترس در افراد مختلف واكنش های متفاوتی را ظاهر می سازد. فاطمه خانم پس از شنیدن جواب آزمایش تشخیص سرطان در سینه خود با مراجعه به پزشكان متعدد درصدد معالجه خودبرآمد. در حالی كه آقای زیدآبادی از مراجعه به پزشك خودداری كرد و غزاله علیزاده به كوه های مازندران پناه برده و خودكشی كرد. در روبه روشدن با خطر فوق العاده مانند آتش سوزی یا سایر بلاها نیز اشخاص واكنش های متفاوتی از خود بروز می دهند.
▪ اضطراب
ترس و تشویق در غیاب خطر واقعی و مخصوص اضطراب ممكن است با هیجانات مثبت مانند عشق و محبت با هم بیامیزند و احساسات دوگانه مانند خشم، نفرت، عشق و محبت را موجب شوند.

● سازگاری با استرس
زمانی كه میزان استرس از توانایی سازگاری ما با استرس بالاتر رود، سلامت روانی و حتی جسمانی ما به مخاطره می افتد.
خانم صولتی می گفت: روز بسیار سختی را گذرانیدم، همسرم به ماموریت چند روزه خارج از استان رفته بودم، دخترم امتحان تیزهوشان داشت، پسرم را هم باید نزد مادرم می بردم، ساعت را برای ۶ و ۳۰ دقیقه صبح كوك كردم. وقتی بیدار شدم ساعت ۷ و ۳۰ دقیقه بود. صدای زنگ ساعت را نشنیده بودم. به سرعت خودم را بالای سر دخترم رسانده، او را برای رفتن به مدرسه بیدار كردم. سماور را به برق زدم، روی درجه تند كه سریع آب جوش بیاید، به سراغ پسرم رفتم كه در خواب لباس های او را بپوشانم. پسرم مثل كوره از تب می سوخت. به طرف تلفن رفتم كه از مادر خواهش كنم به خانه ما بیاید و شماره نگرفت، از شدت دستپاچگی شماره دوم را اشتباه گرفتم دخترم را خطاب كردم كه زودتر حاضر شود؛ او سرآسیمه دنبال جورابش می گشت، آشكارا می دیدم كه استرس من به او نیز سرایت كرد. طفلك دور خودش می چرخید. از اداره زنگ زدند و جلسه ساعت ۸ صبح را یادآور شدند. چاره ای نداشته به آژانس تلفن كردم، گفت: یك ربع صبر كنید، ماشین آماده نداریم. بالاخره ماشین آمد. پسرم را كه به شدت تب داشت در آغوش گرفتم و دخترم صبحانه نخورده سوار شد. ابتدا او را به مدرسه رساندم و سپس پسرم را به مادرم سپردم. در جلسه با تاخیر حاضر شدم و به یادم آمد كه سماور درحال جوش باقی مانده، میزان استرس خانم صولتی مطمئناً بالاتر از توان سازگاری او با استرس بود و در صورت تكرار این وضعیت سلامت روانی و جسمانی او به مخاطره خواهد افتاد.
● دلایل ایجاد استرس
روان شناسان علت های اصلی استرس را در تغییرات و دگرگونی های عمده زندگی، استرس های بلندمدت، گرفتاری های كم اهمیت، ناكامی ها و تعارض ها می دانند.
▪ تغییرات و دگرگونی ها
همه تغییرات زندگی از جمله ازدواج یا جدایی به تعریفی دیگر، قله ها یا دره های زندگی، موقعیت های استرس زا هستند. به طوری كه كارشناسان ارتباطات جمعی جدولی را طراحی كرده اند كه در آن ۴۱ موقعیت استرس زا به ترتیب اهمیت در آن قرار داده شده است. با نمراتی كه به هر موقعیت اختصاص یافته میزان كلی استرس فرد در یك سال گذشته، اندازه گیری می شود. برخی از موقعیت ها عبارتند از: فوت همسر، فوت اعضای خانواده، تغییر در سلامت افراد خانواده، ازدواج، تغییر در وضعیت اقتصادی، شروع یا پایان تحصیلات، تغییر در شرایط كار، بازنشستگی، اختلاف با خانواده همسر و اعتیاد نزدیكان. شایان ذكر است كه اگر میزان استرس از توانایی سازگاری ما فراتر رود، بهداشت روانی به خطر می افتد. همان طوری كه ذكر آن رفت انسان ها در ادراك رخدادهای زندگی چه خوب و چه بد، تفاوت هایی دارند. یك رویداد معین ممكن است برای یك نفر استرس شدید ایجاد كند، اما برای دیگری چندان استرس زا نباشد.

▪ استرس های بلندمدت
همه موقعیت های استرس زا، كوتاه مدت نیستند، برخی تا مدت ها ادامه می یابند و سلامت روان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهند. ازدواج، شغل نامناسب، طلاق و اعتیاد نزدیكان از این دسته هستند. متاسفانه پیامدهای این موقعیت ها، گاه تا آخر عمر گریبانگیر هستند.
استرس های بلندمدت معمولاً در محیط كاری وجود دارد و شخص مبتلا به این نوع استرس آن را به افراد خانواده خود منتقل می كند و آنان را دائماً تحت فشار قرار می دهد.
مادری می گفت: اصغر همیشه در محیط كار خود درگیر است و همیشه نگران حفظ شغل خود و از دست دادن آن است. هر وقت به خانه می آید، دائم صحبت هایش حول محور تهدید شغل و پست و مقامش است و این امر او را به شدت عصبی می كند به طوری كه اغلب با اكبر درگیر می شود. از همین رو روانشناسان استرس های بلندمدت را از مخرب ترین انواع استرس معرفی می كنند.
▪ گرفتاری های كم اهمیت
گرفتاری های كم اهمیت مثل ایستادن در صف ها، پیدا نكردن جای پارك و... می توانند به منابع مهم استرس تبدیل شوند. این امر معمولاً در گرو گرفتاری های بزرگ است. مثلاً طلاق به دنبالش تعویض خانه، جدا شدن از علایق و دلبستگی های كوچك و بزرگ ایجاد می كند.
▪ ناكامی
ناكامی حالت كسی است كه در راه دنبال كردن یكی از هدف های طبیعی خود به مانع برخورد كرده باشد. علت ناكامی می تواند درونی یا بیرونی باشد.
شیرین، قادر به مادرشدن نیست. یك ناكامی درونی را نمایش می دهد كه باید با این ناكامی كنار بیاید تا آسیبی به جسم و روح او وارد نشود. آرزو به علت سن كم نمی تواند وارد سالن سینما شود. ناكامی آرزو بیرونی است.
▪ تعارض ها
گفتم كه ناكامی را نباید طولانی كنیم، چون پیامدهای روانی نامناسبی پدید خواهد آمد.
برای برطرف كردن ناكامی یا باید مانع را از سر راه برداشت یا هدف را تغییر داد. عدم تصمیم گیری، تعارض را به دنبال خواهد داشت كه هر اندازه تعارض طولانی تر باشد، ناكامی بیشتر و آسیب روانی افزون تر خواهد بود.
● طبقه بندی حالت استرس
برای مبارزه با استرس نیاز به ابزار داریم به طوری كه دو دانشمند فرانسوی پترسون و بیچ در بررسی های خود به این نتیجه رسیده اند كه انسان یك آمارگر شهودی است كه در صورت تساوی تمام شرایط، تمایل دارد عملی را انتخاب نماید كه بیشترین احتمال موفقیت در جهت سازگاری با استرس را دربرداشته باشد، چون عامل استرس زا موجب تغییرات فیزیولوژیك می شود. سلامتی در مبارزه با استرس حرف اول را می زند.
● زدودن استرس های منفی
آرمیدگی یكی از روش های اختصاصی علمی كاهش استرس است كه با شل و سفت كردن گره های ماهیچه بدن انجام می گیرد كه امروزه توسط روان شناسان و مشاوران، آموزش داده می شود و نقش بسیار مثبتی در كاهش آثار استرس دارد.
▪ امكانات مالی
حمایت از كسانی كه دچار ورشكستگی و یا بیماری های گوناگون شده اند، از میزان استرس آنان می كاهد. حمایت اطرافیان كمك های ارزنده ای برای روبه رو شدن با استرس ارائه می دهد.
▪ توان اجتماعی شدن
افرادی كه می توانند با اجتماع ارتباط برقرار كنند كمتر در معرض آسیب های استرس زا قرار می گیرند.
به تعریفی دیگر قدرت اجتماعی شدن به ما اجازه می دهد راحت تر آرزوها و تمایلات خود را انتقال دهیم و به این ترتیب استرس را كاهش دهیم.
▪ كنترل درونی
یكی از مهم ترین ابزارهای مبارزه با استرس است. داشتن رژیم غذایی سالم و پرداختن به ورزش و پیشگیری از مبتلاشدن به بیماری می تواند عوامل استرس زا را از فرد دور سازد.افكار مثبت و نگرش های سازنده، خنده، اعتماد به نفس، اراده، امیدواری و نگرش مثبت از دیگر عواملی هستند كه استرس را كاهش می دهند .

مهارت مقابله با هیجانات و استرس


احساسات و هیجانات بخش مهمی از زندگی و رفتارهای ما را تشکیل می دهند. احساس و هیجان رابطه تنگاتنگی با هم داشته و گاهی معادل همدیگر به کار می روند. بروز هیجانات و احساسات بر حسب سن، به دو دسته هیجان های اولیه و هیجان های ثانویه تقسیم می شوند. هیجان های اولیه ، هیجان هایی هستند که در بدو تولد و در 2 سال اول زندگی ظاهر می شوند. مانند هیجان های شادی، غم، عصبانیت و ترس با افزایش سن کودک هیجانات و احساسات رشد یافته و هیجانات ثانویه در کودک ظاهر می شود.
کودک در اواخر سال دوم زندگی شروع به نشان دادن هیجانات ثانویه می کند. مانند خجالت، حسادت و غرور، به این گونه احساسات، هیجانات خودآگاهی نیز می گویند. دلیل این نامگذاری احساس خوشایند و ناخوشایندی است که به دنبال چنین احساسی نسبت به خود پیدا می کنیم.

 

به طور کلی، با توجه به اهمیت و قدرت هیجانات و احساسات، نحوه کنار آمدن با شیوه های کنترل و مدیریت احساسات و هیجانات از اهمیت خاصی برخوردار است. به طوری که امروزه اصطلاح هوش هیجانی در کنار استعداد تحصیلی و هوش مطرح می شود.
هوش هیجانی توانایی است که به ما کمک می کند تا بتوانیم انگیزه های خود را حفظ کرده و در مقابل ناملایمات پایداری کنیم و تکانش ها و حالات هیجانی شدید خود را کنترل و تنظیم کنیم و به موقعیت ها و ناملایمات پاسخ منطقی بدهیم.
برای چنین کاری ابتدا باید احساسات خود را به خوبی شناخته ، به احساسات و حالات هیجانی خوب ، برچسب مناسب بزنیم. مثلاً من در حال حاضر عصبانی هستم. در مرحله بعدی احساسات و هیجانات خود را تنظیم یا کنترل کنیم. یعنی سعی در حفظ آرامش خود کنیم.

برای کاهش هیجان می توان از روش های مانند پرت کردن حواس، تنفس عمیق، درد دل کردن، صحبت کردن با یک دوست یا انجام کاری که احساس خوبی به ما می دهد؛ پیاده روی ، ورزش کردن و ... هم زمان با شناخت و کنترل احساسات و هیجانات دیگران نیز مهم است.

آخرین مرحله از هوش هیجانی ، حفظ ارتباط ها و روابط بین فردی است. در این مرحله به دنبال مهارت شناخت و کنترل عواطف در خود و دیگران بهترین پاسخ به موقعیت داده می شود. مهارت مقابله با استرس ، به نحوه کنار آمدن و سر و کار داشتن با استرس های روزانه می پردازد.

استرس به هر موقعیت و شرایطی اطلاق می شود که تعادل و سازگاری ما را به هم می زند. پس نحوه کنار آمدن یا مقابله با استرس ها، بسیار مهم و ضروری است.

منظور از مقابله یا کنار آمدن با یک استرس ، کوشش ها و تلاش هایی است که ما برای از میان بردن، برطرف کردن یا به حد اقل رساندنو یا تحمل آن انجام می دهیم. برای مقابله با استرس از دو شیوه مقابله مسأله مدار و مقابله هیجان مدار استفاده می شود.
شیوه مقابله مسأله مدار به تلاش هایی گفته می شود که به منظور از میان بردن استرس انجام می گیرد. مثل مشورت کردن ، مشاوره کردن، فکر کردن، تصمیم گیری، حل مسأله و برنامه ریزی کردن، جمع آوری اطلاعات، مطالعه کردن شامل شیوه های مسأله مدار است.

در شیوه هیجان مدار کار خاصی انجام نمی دهیم، بلکه سعی می کنیم خود را آرام کنیم یا ناراحتی خود را کاهش دهیم زیرا در مواجهه با استرس ابندا سازگاری و آرامش ما به هم می خورد. شیوه های هیجان مدار عبات است از دعا نیایش، تخلیه و ابراز احساسات، مانند گریه کردن، بی قراری کردن، ابراز خشم ه طور صحیح، گفتگوی درونی مانند دلداری دادن به خود، مثبت اندیشی، توکل کردن به خدا، صبر کردن، درد دل کردن با دوستان و آشنایان و ...

این شیوه به دلیل این که آر امش را به ما باز می گرداند، بسیار مهم و ضروری است و از انجام مقابله های ناسالم و خطرناک و راه حل های عجولانه و تکانشی جلوگیری می کند. یکی دیگر از مقابله های هیجان مدار که خود شیوه ای از مقابله به حساب می آید، مقابله های معنوی و مذهبی است.

یعنی افرادی که اعتقادات مذهبی و معنوی دارند بهتر در مقابل استرس ها و حتی بیماری ها دوام می آورند و از سلامت روانی و جسمانی بهتری برخوردارند. مقابله های مذهبی و معنوی در کشور ما مانند نذر کردن، دعا کردن، نیایش، قربانی کردن، امیدوار بودن، صبر کردن، هراس نداشتن از اتفاقات، پیش آمدها، تسلیم قسمت و سرنوشت بودن و ... باید توجه داشت برای همیشه و برای هر استرسی نمی توان از این شیوه استفاده کرد. لذا توصیه می شود تا از هر دو شیوه توأمان استفاده کرد.

تکنيکهاي رفتاري فيزيولژيکي مقابله با استرس :                                                                                

يک روش بسيار سالم در اين مرحله پيشناهد مي شود که به خاطر سپردن آن هم ساده است ،که عبارتند از: بخوريد ،بنوشيد و شاد باشيد .

1-      بخوريد : يک رژيم غذايي متعادل و سالم در پيشگيري و کاهش فشارهاي رواني بسيار موثر مي باشد در صورتي که در اين مورد مشکل داريد ، مي توانيد به پزشکان و کارشناسان تغذيه مراجعه نمائيد  . که دراينجا فقط يک مورد ساده ذکر مي شود . خوردن مقدار يادي شيريني باعث افزايش قند خون شده و 2ساعت به طول مي انجامد تا قند خون پائين بيايد ،پائين آمدن قند خون باعث مي شود که ميل شما به شيريني زياد شود . بهتر است که به مقدار کافي نان ،حبوبات ،برنج ، ماکاروني بخوريد .اينها بمدت طولاني تري ارژي براي شما تامين مي کنند و بالا وپائين رفتن مقدار قند خون را که بعلت قند اضافه است کاهش مي دهد .

2-      بنوشيد: بطور متوسط شما روزانه نياز به 8ليوان آب داريد و نوشيدن مقدار کافي از مايعات براي افراد فعالي که عمليات امدادونجات را انجام مي دهند لازم است .وکم شدن آب بدن خطرات عمده اي را براي شما دارد .از مصرف بيش از اندازه مواد کافئين دار خودداري کنيد .همانطور که مي دانيد کافئين ماده اي است که باعث مي شود آدرنالين در خون آزاد شود و باعث افزايش فشار خون و در نتيجه افزايش فشارهاي رواني مي شود و با محدود کردن مصرف نوشيدنيهاي نسکافه دار مثل چاي     و قهوه شما مي توانيد فشارهاي رواني را کاهش دهيد .

3-      شاد باشيد : يک شخص شاد آسيب زيادي از فشارهاي رواني نمي بيند مهم اين است که روش زندگي شما تعادل داشته باشد . از محصولات تنباکو استفاده نکنيد ،زيرا اين محصولات ايجاد کنند فشارهاي رواني هستند .به طور منظم ورزش کنيد که ورزش از بين برنه بسيار خوبي براي فشارهاي رواني است  .

مهارت مقابله با استرس

استرس تجربه مداوم ودائمی در زندگی ماست . استرس یعنی دوباره سازگار سشدن فرد با شرایط وموقعیت های جدید . هرجا که تغییری در زندگی روی دهد ما با یک استرس رو برو هستیم واکنش استرس در موقعیت های اورژانسی امری ضروری به شمار می رود.

ادامه مطلب...